Zanaatkârlık

 Davut ZAT

Sanayileşmenin getirisi olan fabrikasyon ve seri üretim anlayışı, emek yoğun meslekleri de ister istemez yok etti. Pekâlâ, bu meslekleri öldürmeden revize ederek teknoloji ile buluşturmak imkânı da olabilirdi. Lakin şimdi zanaatın kıymeti kalmadı. Bunun yerini sadece ticari anlayış aldı. Ucuz maliyet ve daha çok para kazanma ihtirası ile üretilen kalitesiz ürünler, piyasaları doldurdu…

Mesela; eskiden hattat sayısı çok fazla idi ve günün yazma ihtiyacını karşılayacak miktarda el yazması baskı üretebiliyorlardı. Yakın zamanın en gözde mesleklerinden birisi de terzilikti. Buna bağlı olarak mefruşat ve kumaş ticareti de inanılmaz derecede bir kazanç kapısıydı. Bakırcılık mesleği vardı birde. Şehirlerin sırf bir arastası bakırcılık işçiliği ile uğraşırdı. Hem kalay yapılır hem çekiç tutan usta eller bakır döverek şekil ve desen verirdi, metal sarı tablalara… Köylere kalaycılar gelir, bakır kaplar yılda bir kalaylanırken, etrafa yanık nişadır kokuları yayılırdı körük başından çıkan dumanlar eşliğinde...

Bir semercilik mesleği, bir hasırcılık ve bir de nalbantlık vardı. Çit örülürdü aynı zamanda. Hey ve sepet denilen ağaç örgülü taşıma kapları yapılırdı. Kazanlarda çevrilirdi helvalar, lokumlar dökülür, cam şekeri ve reçeller yerelde imal edilirdi helvacılar tarafından. Çok uzun zaman değildir bu mesleklerin kaybolma vakti. Henüz belleklerimizden ve damak tadımızdan silinmedi söz konusu eserlerin hiç birisi. Oyma ağaç işçilikleri yapılırdı. Zanaatkârlar eliyle koyu renkli ceviz ağacına verilen işlemeli desenler, göz estetiğine hitap eden sanat harikalarıydı. Telacılık derseniz yine öyle. El örgülerinin yerini ise triko ve sonra da fabrika örgüleri almadı mı?

Tiftik, yapağı, iplik ve ahşap aletlerde yapılan dokumalar da şimdilerde tarih olmadı mı? Çakı, bıçak, tırpan, orak, kapı kilitleri ve demircilik de eski popülerliğinde değil artık. Gerdanları balıklı, kalpli, oklu, yaylı, zincirli işlemeler ve fabrikasyon mamulü süslemeler kuşatır oldu! Bunlar benim hatırlayabildiğim kaybolan mesleklerden sadece birkaçı. Bu meslekleri tek bir saha olarak düşünmemek gerekir. Zira hammadde ve yan dallarına ait alt gruplarıyla birlikte, dünya kadar insan bu mesleklerden ekmek yemekteydi.

Bunun yan ısıra meslek ahlakı, insani ve ticari bir kültür, hep saygı görür ve yaşam biçimi olarak hayatlara nizam verirdi. Her meslek dalının bir meslek kuruluşu ve oda adı verilen teşkilat yönetimi vardı. Kendi içinde bir nizamı ve erdemli meslek erbabı yetiştirme çabası vardı. Ticari hayatın içinde etkiliydiler. Sadece ticaret yapılmaz meslek sahibi insan yetiştirirken o işin ahlakı ve dürüst insan olmalarına rehberlik edilirdi. Çırak, kalfasına, kalfa ustasına, usta patronuna tabi, bir rol modellik ilişkisi olurdu. Geçim derdine ilaç olduğu kadar sosyolojik hayata ve içtimai konulara dair de nice güzel terbiye okuluydu bu zanaatlar öyle değil mi?

Zanaatkârlar sırf mesleğini icra etmekle kalmayıp, ticarethanelerini bir mektep gibi tabi olduğu teşkilatın yuvası yaparlardı. Çünkü o zamanlarda zanaatkârlarda bir sanatçı sayılırdı. Kız evlatlarının talipleriyle evliliğinde; zanaatkâr yanında çalışan çırak, kalfa veya usta
olması ciddi bir referans sayılırdı. Şimdi mi? Fabrikasyon çıktı böyle oldu! İnsan ilişkileri de meslekler de fabrikasyon gibi seri üretime bağlandı. Değerler aşındı, yüzler asıldı. Meslek ahlakı rafa kalktı, sevgi saygı yok olmaya yüz tuttu. Tek derdi para kazanmak olan materyalist ve kapitalist felsefe etik değerleri de yok etti.

Yaşanan o güzel günler geride kalırken, mesleklerin birçoğu da yaşanmış güzel hatıralarla birlikte sadece bir nostalji oldu...

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Davut ZAT


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Haber37 Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Haber37 hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Haber37 editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Haber37 değil haberi geçen ajanstır.



Anket KASTAMONU BELEDİYE BAŞKANI KİM OLMALI