DOLAR 18,5418
EURO 18,2027
ALTIN 991,14
BIST 3.146,89
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Kastamonu 27°C
Açık
Kastamonu
27°C
Açık
Cts 28°C
Paz 17°C
Pts 18°C
Sal 18°C
resim yükle
resim yükle

‘Tarih ve Edebiyat-14’ Kırım-2

‘Tarih ve Edebiyat-14’ Kırım-2
Beypark
02.02.2022
430
A+
A-

Sevgili okurlar, Geçtiğimiz hafta sizleri Kırım’a götürmüş, oradan hareketle günümüzün küresel sorunu haline gelen Ukrayna-Rusya gerilimi üzerine yazımızı kurgulamıştık. Kırım’a gidenleriniz var mıdır, bilemiyorum.

GU-NCELLENEN-Reklam

Umarım gittik ve gördük diyenlerin sayısı fazladır. Eğer gitmediyseniz de mutlaka gitmenizi tavsiye ederim. Niçin gidelim diye sorduğunuzu duyar gibiyim. Pek çok sebebi var. Bunlardan birincisi tarihi, kültürel sebepler. Diğeri ise doğal sebepler. Cengiz Han ordularının Kıpçak Türklerinin peşinden giderek Ukrayna’daki Kalka nehri kıyısında onları kıstırıp kılıçtan geçirdiğini daha önce belirtmiştik. Kırım, artık Ukrayna’ya bağlı değil. Rusya Federasyonu’na
bağlı ve başlarındaki Putin’in önderliğinde dünyaya meydan okuyorlar. Geçtiğimiz hafta -26.01.2022- Cengiz
Aygün’ün kaleminden “Rusya-Ukrayna krizi ve olası bir savaş Türkiye için fırsata dönüşebilir mi?” başlıklı “enerji” odaklı kapsamlı bir değerlendirme yazısı okuduk. Bu olası bütün senaryolar üzerinden Türkiye’nin stratejik durumunu değerlendiren yazısı için Cengiz Bey’e şahsen teşekkür ediyorum. Kriz iyi yönetilirse bizim için fırsata dönüşebilir. Umalım savaş çıkmadan bu iş sühuletle ve demokratik yollarla halledilsin. Bir akademisyen ve dünyanın bu
bölgesinde, bizim de kuzeyimizdeki bu gelişmeleri yakından takip eden birisi olarak savaşın çıkacağına pek inanmasam da çıkmaması için “dua” ettiğimi bilmenizi isterim. Zira küçük oğlum Ukrayna’daki bir üniversitede okuyor. Kırım coğrafyası Osmanlı’nın son dönemlerine kadar İstanbul’a bağlı idi. 1853- ’te Ruslar tarafından işgal edilince Osmanlı yönetimi, Ruslara savaş ilan etti. 1853- 1856 yılları arasında süren bu savaş yıllarını anlatan bir romandan bahsetmek  istiyorum. Böylece “haftalık yazımızın” da hem “tarihi” hem “edebi” hem de “akademik” niteliklerini de korumuş oluruz. Ötüken Neşriyat tarafından yayınlanan Sevinç Çokum’un bu romanı, Türk dünyasının Kırım coğrafyasında yaşananlardan bir kısmını ele alır. Ruslarla Osmanlı ordusu arasında cereyan eden 1853-1856 Kırım Harbi yıllarında Osmanlı’nın Kırım’a çıkarma yapacağı haberini alan Kırımlı Nizam dedenin kendi toprağına tutunma çabası bu romanda işlenir. Bu nefis anlatım özelliklerine sahip eserde Kırım Türklerine has örf ve adetlerin hâkim olduğunu görülür. Romanın anlatıcısı “Felekzede Ârif Çelebi” eseri tarihi bir zemine oturtur. Az çok tarih bilgisi olanlar için roman hoş bir “tarihi roman”a dönüşür. Dönemin yaşayan tarihçisi ise Nizam dededir. Kendisini Osmanlıya yardım etmeleri gerektiğine inanır ve eski mesleği demirciliğe geri döner. Birer Kırım destan kahramanı Çora Batır olarak yetiştirmeyi amaçladığı torunları ise demir parçaları toplayarak dedelerine ve dolayısıyla da Osmanlıya yardım etmeye çalışırlar. Nizam dedenin oğlu Giray ile gelini Şirin ise çocuklarının “eğitim” almasını isterler. Ata binip kılıç kuşanıp Rus’un üzerine giden cengâver olmasından ziyade “eğitim” alarak “dağların ötesini” gören yetişkin olmasını isterler oğullarının. Yeğen Aslan Bey ise tam da Nizam dedenin istediği gibi cesur, gözü kara ve kahraman bir yiğittir. İşgalci Ruslar ile dövüşmekten asla çekinmez. “Sevinç Çokum’un romanda belli bir noktaya ulaştığı Hilâl Görününce, Türk Edebiyatında önemli bir yeri doldurmaktadır.” “Hilal’in görünmesi” Kırım Türkleri için bir metafor, bir simgedir. Kırım Türklerinin tarih boyunca dövüşe dövüşe, kırıla kırıla, yana yakıla yaptıkları tarih boyunca kahraman Girayları vardır. Bora Gazi Giray Han aynı zamanda bir şairdir. “Yerine” redifli gazeli Gazi Giray’ın savaşçı ruhunu yansıtan en önemli gazellerinden biridir. Bir beytinde şöyle der: Rayete meyl iderüz kâmet-i dil-cû yerine Tuğa dil bağlamışuz kâkül-i hoş-bû yerine. Burada şair Gazi Giray, “Sancağa meylederiz (sevgilinin) gönül çalan boyu yerine, bayrağa gönül bağlamışız (sevgilinin) hoş kokulu kâkülü yerine” demektedir. Bir tek bu mısraı bile onun “savaşçı” ruhunu göstermeye yeter. Kırım halkının savaşa başlaması için “hilâlin görünmesi” gerekir.
Kırım coğrafyası şanlı tarihinin yanı sıra çok önemli bir ismi yetiştirmiştir: İsmail Gaspıralı. Türk dünyasına “dilde, fikirde, işte birlik” şiarını aşılayan Gaspıralı’nın çıkarmış olduğu Tercüman gazetesi yine Türk dünyasında “ortak dil Türkçe” ile basılan bir gazetedir. Geniş ufuklu, mütefekkir ve yazar Gaspıralı’nın “edebî” eserleri de okunmaya ve yorumlanmaya değer. Türk dünyasının bu büyük düşünür ve yazarının mezarı da Kırım’ın güzeller güzeli başşehri Bahçesaray’daki “Zincirli Medrese” nin bahçesindedir. Zincirli medrese Sevinç Çokum’un romanında da geçer. “Medrese” ders okutulan mekandır. Dolayısıyla ilim kapısı olarak görülür ve girip çıkanların saygı göstermesi beklenir. Kapısında asılı olan “zincir”in altından geçmek için insanların “eğilmesi” gerekmektedir. Bu eğilme ise “ilme saygıyı” gösterir. Umarım yolunuz bir gün Evliya Çelebi gibi Kırım’a düşer ve tarih dolu o coğrafyayıdünya gözüyle görme fırsatı bulursunuz. Bahçesaray’ı, Han Saray’ı ve Yalta’sı ile meşhur Kırım’ın “makûs” talihi de umalım yakın bir tarihte kırılır ve bağımsızlığına kavuşur. Yeni bir coğrafyada, yeni yazar ve şairlerde, yepyeni kitaplarda buluşmak dileğiyle şimdilik hoşça kalın diyoruz. Bir sonraki yazıda buluşmak üzere, kalın sağlıcakla.

I0SuO.gif
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.