DOLAR 12,4902
EURO 14,1332
ALTIN 720,04
BIST 1.776
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Kastamonu 15°C
Sağanak Yağışlı
Kastamonu
15°C
Sağanak Yağışlı
Pts 17°C
Sal 12°C
Çar 1°C
Per 2°C
resim yükle
resim yükle

“Tarih ve Edebiyat” (3)

“Tarih ve Edebiyat” (3)
Beypark
20.10.2021
50
A+
A-

Değerli okuyucular,

REKLAM-VEREB-L-RS-N

Geçen haftaki yazımızda Türk dünyasının konusunu tarihten alan romanları Türkiye’de yayınlandıkları tarihe göre tasnif etmiş hem de romanları konu edindikleri tarihî dönemlere ayırarak incelemenin mümkün olduğunu yazmıştık. Bugün sizlerle tarihî dönemleri ve bu dönemleri anlatan romanları en azından isimleriyle paylaşmak istiyorum.

İncelemeye tabi tutulan ve Türkiye’de yayınlanış tarihlerine göre kısaca özetlenen romanlar, konu edindikleri tarihî dönemlere göre de şu şekilde tasnif edilebilir:

Destan devri

En eski bilinmeyen, efsane veya masal, destan olarak anlatılan çağlar. Mesela, Kırgızların soyunun çıkışı masalı Boynuzlu Ana Geyik’i konu alan Aytmatov’un Beyaz Gemi romanı. Annaguli Nurmemmed’in bütün Türk dünyasının ortak destanı olan Oğuz destanını motif olarak seçen Oğuz Yurdu romanı.

Gazneliler devri

Özbek yazar Adil Yakuboğlu’nun Köhne Dünya romanı Gazneli Mahmud, İbni Sina ve Biruni gibi büyük şahsiyetlerin hayatlarını anlatır.

Moğollar devri

Cengiz Han tabiat kurallarına karşı gelen, dikdatör bir lider olarak Cengiz Aytmatov’un romanı Cengiz Han’a Küsen Bulut’a konu olur. Bu roman Stalin dönemi içinde de incelenebilir, zira yazarın asıl amacı daha yakın bir tarih olan Stalin dönemini ve bizzat Stalin’i tenkit etmektir. Cengiz Dağcı da Genç Timuçin romanında Tatar halkının ve Tatar millî kimliğinin depolama mekânı olan tarihe gider ve daha sonra Cengiz Han olacak Genç Temuçin’i anlatır. İbrahim Şahin’e göre bunun nedeni de Dağcı’nın “Kırım Tatarlarının başına gelenlerin nedenini tarihsel süreçte” aramasıdır.

Timurlular devri

Bu dönem Özbek yazarların en çok ilgisini çeken dönemdir, zira Timur veya tarihteki adıyla Timurlenk onlar için çok önemli bir şahsiyettir ve Özbek halkının aynı soydan geldiğine inanırlar. Nitekim Adil Yakuboğlu, Timur soyundan gelen Uluğbey’in hayatını Uluğbey’in Hazinesi romanında anlatarak hem ilme önem veren devlet adamı Uluğbey’i hem de onun talebesi Ali Kuşçu’yu yüceltmiştir. Pirimkul Kadirov’un, Babür Mirza’nın hayatını anlattığı Yıldızlı Geceler romanı bu dönemin en dikkate değer romanıdır. Yazar, büyük bir devlet kuran Babür’ü çocukluk, gençlik çağlarından itibaren ele alıp, sıradan kişiliği ile şairliği ve devlet adamlığı ile birlikte işlemiştir.

16 ve 17. Yüzyıl

Asrın başında Yavuz Sultan Selim ile Şah İsmail arasında cereyan eden ve Sultan Selim’in Şah İsmail’in askerlerinin kafatasından kule yaptırdığı rivayet edilen Çaldıran Savaşı, Azeri yazar Elçin’in Mahmut ile Meryem romanında yerini alır. Halk arasında yaygın olan aşk hikâyesi Aslı ile Kerem’in modern romana uyarlaması olan eser, aynı zamanda bilinmeyen tarihe ait olarak da değerlendirilebilir.

18. Yüzyıl Hive Hanlığı ve Nadir Şah dönemi

Türkmen yazar Tirkiş Cumageldi romanı Kara Yıldırım’da Türk tarihinin bu karanlık dönemine ışık tutmaya çalışırken Köroğlu destanını da kullanmıştır.

19. Yüzyıl ve Orta Asya’nın Ruslar tarafından işgalinin tamamlanması

Abdullah Kadiri’nin Ötken Künler romanına konu olan dönem, Orta Asya Türk dünyasında birlik ve beraberliğin bozulduğu, yok olduğu, Rus ordularının işgal için Türkistan kapılarına dayandığı devirdir. Ayrıca bu dönem roman konusu olarak hem Sadriddin Aynî’nin Buhara Cellâtları hem de Kazak yazar Muhtar Avezov’un Abay Yolu I-II eserlerinde işlenir. Aynî’nin eserinde Buhara Emiri yenilikçi aydınları cellâtlarına öldürtmektedir. Abay Yolu’nda ise dönemin Kazak aydını Abay Kunanbayev’in hayat hikâyesi konu edinilmiş ve Kazakların sembolü haline gelmiştir. Bu da hem yazarın güçlü kalemi hem de Abay’ın etkileyici şahsiyeti ve ilginç hayat hikâyesi sayesinde olmuştur. Adı geçen eser, İngilizce’ye de tercüme edilen ender Türk dünyası romanlarından biridir. Azeri yazar Mevlüt Süleymanlı’nın Göç adındaki fantastik romanı 300 yıllık bir Göçün sonunda yok olmaya yüz tutan Karakelle soyunun romanı gibidir. 1905 yılında Şura Hükümeti’nin kurulmasıyla roman sona erer.

Tarihî roman okuyucuyu geçmişe götürerek o zamana ait tarihî bilgiler vermekle kalmaz, aynı zamanda o dönemde yaşayan ve tarih biliminin konusu olmayan insanların hayat tarzları, duyguları, düşünceleri ile ilgilenir. Tarih, olayları sebepleri ve sonuçları ile inceler. Oysa roman, bunların içinde insan gerçeğini, insanın duygularını, düşünce dünyasını da ele alır. Bu bakımdan tarihî romanlar hem tarih öğreten hem de kendilerine ait fikrî hedefleri olan eserlerdir.

Kalın sağlıcakla,

Prof. Dr. Orhan Söylemez

I0SuO.gif
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.