DOLAR 18,5489
EURO 18,2870
ALTIN 990,12
BIST 3.146,89
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Kastamonu 27°C
Açık
Kastamonu
27°C
Açık
Cum 27°C
Cts 28°C
Paz 16°C
Pts 17°C
resim yükle
resim yükle

Zeynep Ahmetova-Ya Ramazan

Zeynep Ahmetova-Ya Ramazan
Beypark
06.04.2022
483
A+
A-

Sevgili Tosyalılar, Ramazan ayına girmiş bulunuyoruz. Hayırlara vesile olur, akan kanlar durur, şer görünenler hayra döner inşallah. İftar sofralarının vaz geçilmezleri, keşkeğin, yahninin, taş kadayıfın, tarhana çorbasının şehir dışında yaşayan bizlerin burnunda tüttüğünü bilmenizi isterim.

GU-NCELLENEN-Reklam

 

1.SAYFADAN DEVAM
Bu hafta sizlerle Kazakistan’daki “Ramazan” ayına mahsus “Ya Ramazan” geleneğinden bahseden bir yazıyı paylaşmak istiyorum.1 Bunun sebebi, sık sık Kazak halkı veya genel olarak Türkistan coğrafyasındaki Türk asıllı halkların “Müslümanlığını” sorgulayan sorulara muhatap olmamız. Massaget isimli internet sitesinde rastladığım güzel bir yazıyı sizler için Türkiye Türkçesine aktardım. Yazının sahibi Zeynep Ahmetova. Atalar Emaneti kitabında “Ya Ramazan” bölümünde bizdeki “Ya Şehr-i Ramazan” geleneğine benzer bir uygulamayı şiir örnekleriyle anlatıyor. Buyrun okuyun:
“Ya Ramazan” oruç zamanı akşam iftar vaktinden sabahki sahur vaktine kadar olan arada oruç tutanları onurlandırmak, niyetlerinin kabul olması için dua eden ve orucun kadir-kıymetini nasihat eden şiirlere verilen addır. “Ya Ramazan” evin dışında, kapıdan dışarıda söylenir. Çoğunlukla gençler ve çocuklar toplanıp dolaşarak söylerler. Ancak, bu çocuklar için bir eğlence değildir.
Gençleri yanlarında götüren, onlara söyledikleri şiirlerin anlam ve önemini öğreten büyükler vardı. Ayrıca iki üç kişi toplanıp yetenekli “Ya Ramazan” söyleyenlerin önemini de burada belirtmek gerekir. Onlar meseleyi geniş ve derin anlamıyla kavrayıp, Ramazan ayının anlam ve önemini, beş vakit namazın kıymetini, imanlı olmanın faziletini, ahlakın temellerini anlatabilmeyi, şiir halinde uyumlu hale getirip sanat mertebesine çıkarmayı başarırlar. Onların bu iletişim yetenekleri sonucunda “Ya Ramazan” Kazak halk edebiyatının gelenek-görenek şiirlerini tamamlamayı başardıkları söylenebilir. Geçmişte sanatı seven ve sözün değerini bilen devletli kişiler, “Ya Ramazan” şiirlerine kıymet verip, onları icra eden tanınmış “Ya Ramazancı” kişileri ata bindirip, kıymetli elbiseler ile ödüllendirirlerdi.
Benim Talat ismindeki büyük ağabeyim “Ya Ramazancı” idi. Şiiri ezbere söyleyen annem, çocuğu için: “Bana benzemiş” derdi. Ağabeyimin evli olmayan üç arkadaşı vardı. Onlar da şairdi. Küçük çocukları yanlarına almazlardı. Yine de peşlerine düşer onları takip etme fırsatı bulurduk. Aslında kızlar ve kadınlar “Ya Ramazan” anlatmak için ortalıkta dolaşmazlardı.
Büyük bir utanç olarak kabul edilirdi. Ben mektebe başlayana kadar erkek çocuklar gibi giyinip, top oynayıp tekme atan biriydim. Annem, yedi oğuldan sonra bulduğu kızına “göz değmesin” diye dua ederdi. İşte o çocuklukta hatırladığım kulağımda kalan, işittiğim “Ya Ramazan”lardan birkaç misal getirmek istiyorum. Büyükler “Ya Ramazan” söyleyen evin insanlarını şaşırtmak, dikkatlerini başka yere çevirmek için önce birer ikişer dörtlük şiir okurlardı:
Үйің, үйің үй екен, Үйдің көркі ши екен. Сандық көркі түйе екен, Саба көркі бие екен, Ақ ордадай көрінген Қайсы байдың үйі екен? Evin, evin, ev imiş, Evin güzelliği kadife imiş. Sandık süsü deve imiş Saba süsü kısrak imiş, Ak orda gibi görünen Hangi zenginin evi imiş?
(Burada Ya Ramazan okunan evi övmek için Kazak kültüründen örnekler getiriliyor. Evin güzelliğinden, sandığın güzelliğinden ve saba denilen kımız kabının güzelliğinden bahsediliyor) denildiği gibi biraz soluklanıp:
Ассалаумағалейкүм, сәлем бердік! Айына оразаның аман келдік. Алды деп мазаңызды сөге көрме, Пайғамбар жолын қуған адам едік. Беу, Мұхаммед үмбеті айтқан жарапазан, Оразаң қабыл болсын, ұстаған жан. Оразада айтылар жарапазан, Мекке мен Мединадан шығар азан. Мәңгілік игілікке бөленерсің, Ораза-намазыңды үзбей барсаң. Беу, Мұхаммед үмбеті айтқан жарапазан, Оразаң қабыл болсын, ұстаған жан. Айтамын жарапазан есігіңе, Қошқардайын ұл берсін бесігіңе. Ұл берсе қошқардайын бесігіңе, Таусылмас байлық берсін несібіне. Беу, Мұхаммед үмбеті айтқан жарапазан, Оразаң қабыл болсын, ұстаған жан. Айтайын жарапазан есігіңе, Ханшадай қыз берсін бесігіңе. Ақ тілек оразада қабыл болса, Құт-береке құйылар несібіңе. Беу, Мұхаммед үмбеті айтқан жарапазан, Оразаң қабыл болсын, ұстаған жан, Esselamü aleyküm, selam verdik! Ayına orucun sağ salim eriştik. Size rahatsızlık verdik diye bize kızma, Peygamber yolunu izleyen insan idik. Bey, Muhammed ümmeti söyleyen Ya Ramazan, Orucun kabul olsun, tutan can. Oruçta söylenir Ya Ramazan, Mekke ve Medine’den çıkar ezan. Sonsuz sevaba bölenirsin, Oruç-namazını bırakmazsan, Bey, Muhammed ümmeti söyleyen Ya Ramazan, Orucun kabul olsun, tutan can. Söylerim Ya Ramazan eşiğine, Koçkar gibi oğul versin beşiğine. Oğul verse Koçkar gibi beşiğine, Bitmez zenginlik versin nasibine. Bey, Muhammed ümmeti söyleyen Ya Ramazan, Orucun kabul olsun, tutan can. Söylerim Ya Ramazan eşiğine, Hanşa gibi kız versin beşiğine. Ak dileğin oruçta kabul olsa, Kut-bereket koyulur nasibine. Bey, Muhammed ümmeti söyleyen Ya Ramazan, Orucun kabul olsun, tutan can.
diye arkasını getirirlerdi. Anlatıcıya bağlı olarak, farklı tarzlarda, türlü mazmunda, ancak her zaman oruç, namaz, farz, iyi dilekler etrafında manevi şiirler söylenirdi. Gençler de güzel fıkralar eklerdi.
“Ya Ramazan” şiirinin farklı bir tonu, hoş bir melodisi vardı ve ritmi de farklıydı. Gündüzleri oruç tutanlar, akşamları ağızlarını açar, susuzluğunu giderip, takdiri yazılıp, orucun yine sevaplı bir gününü daha geçirdiklerine şükrederler ve gönülleri coşup dinlenirken Ya Ramazan söyleyenleri dinlerlerdi. İçlerine sindirip alırlar, biz de söyleyiversek diye düşünürlerse de içeride kalmayı seçerlerdi. O zamandan beri Ya Ramazan’ı söyleyip bırakanlar şöyle şiirler söylerlerdi. Onların da gidecekleri yerleri vardı. Mesela:
Жаңа туған Ай еді, Батайын деп барады. Астымдағы тай еді, Жаталақшып барады. Қасымдағы бала еді, Ұйқысы кеп барады… Yeni doğmuş Ay idi, Batayım der giderdi. Altımdaki tay idi, Hastalanmış gibi giderdi. Yanımdaki bir çocuk idi, Uykum var deyip giderdi …
gibi eğlenceli şarkılar söylüyorlardı. “Ya Ramazan”a çıkmazlarsa, onlara lezzet tattırmadan eli boş dönmenin, şehidin duasını duymamanın Kazak tasavvurunda adı yoktu. Günah sayılırdı.
Ev sahipleri cent (ballı yiyecek), kurut-peynir, sıkma-peynir, bişi gibi lezzetli yiyecekleri tabağa koyuyor, mendil, takke, yüz örtüsü, kemer gibi eşyalarla birlikte getirirdi. Eşiğine gelip Ya Ramazan söyleyenlere minnetini bildirirdi. Genelde geleneğe göre “dua”yı yaşlılar yapardı. Burada ise genç ya da yaşlı olmanızın bir önemi yoktu. “Kırk kişiden biri, Hızır” der, temiz niyetle söylenen dua ve dilekleri ev sahipleri ihlas ile kabul ederlerdi.
Benim gördüğüm ve bildiğim “Ya Ramazan”ın kısa bir açıklaması bu. Geniş ülkemizin diğer bölgelerinde farklılıklar olabilir. Oluversin, hepsi Kazak’ın, hepsi Kazak halkının gelenekselleştirdiği ve uyguladığı kültürel uygulamalar.
Biz de Ramazan ayının bu ilk günlerinde, Kazak halkının geleneğinde önemli bir yer tutan bu “Ya Ramazan” kültürünün bir parçası olan bir dua ile bitirelim:
Әуелі құдай оңдасын, Әулиелер қолдасын! Басың менен малыңа, Еш жамандық болмасын! Несібең артып күн сайын, Өзегің ешбір талмасын! Жаратқан иес жар болып, Пендеге күнің қалмасын! Жаратушы құдірет, Жарылқаудың қамын ет, Қайырлы ғұмыр кешуді Ұрпақтарыңа нәсіп ет! Ықыласты тілек тілейік, Ниетті, алла, қабыл ет! Әумин! Evvela Hüda razı olsun, Evliyalar korusun! Başına ve malına, Hiç kötülük gelmesin! Nasibiniz artsın gün gün, Temelin hiçbir zaman sarsılmasın! Yaradan sahip yâr olup, Fakirliğe günün kalmasın! Yaradan’ın kudreti, Nimetine bereket katsın, Hayırlı ömür sürmeyi Evlatlarına nasip etsin! İhlaslı dilek dileyelim, Niyeti, Allah, kabul etsin! Amin!
Ramazan-ı şerifin hayırlara vesile olması dileğiyle, hepinizin Ramazan’ını kutluyorum. Tuttuğunuz oruçlar, kıldığınız namazlar, yaptığınız hayırlar yerini bulsun, ettiğiniz dualar da Allah katında makbul olsun. Yeni yazılarda buluşmak dileğiyle…

 

I0SuO.gif
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.